قسمت اوّل:
شرح مناجات شعبانيه به دليل مضامين عالي و عظمت آن، نياز به وقت و زمان زيادي دارد تا کلمه به کلمه آن، مورد بحث قرار گيرد، که بفهميم حضرت مولي از درگاه الهي چه درخواستي داشته اند؛ امّا در اين جا شرحي مختصر بر اين دعاي شريف ذکر مي شود تا ان شاء الله استفاده بهتري از قرائت اين دعا ببريم.
دعاي مناجات شعبانيه با:
"اللّهم صلّ علي محمّد و آل محمّد"
شروع مي شود و با درود و صلوات به پايان مي رسد. يکي از اعمال ماه شعبان، صلوات است. در کتاب شريف وسائل الشيعه باب الدعاء به نقل از امام صادق (عليه السلام) آمده است که: «أکثِرُوا فِي شَعبان الصَّلاةُ عَلَي نَبِيِّکُم و أهلِه» در ماه شعبان بسيار صلوات و درود بر پيامبر و اهل بيتش بفرستيد. و بايد بدانيم که اين ماه، ماه پيامبر اکرم (ص)، ماه رجب ماه اهل بيت (ع) و ماه مبارک رمضان، ماه خدا و ماه مردم است. علامه طباطبايي (ره) مي فرمودند صلوات جامع ترين ذکر است. چرا جامع ترين است: چون اولش توحيد «اللهمّ» است و با عبارت «صلّ علي محمّد» اعتراف به نبوت حضرت رسول مي کنيم و با «علي آل محمد» اعتراف به ولايت اهل بيت (ع) مي کنيم که تقريبا اصول دين در صلوات ذکر شده است که مستحب است روزي 110 مرتبه به شکل "اللّهمّ صلّ علي محمّد و آل محمّد و عجّل فرجهم و فرجنابهم" فرستاده شود، که در اين صلوات هم فرج آقا را مي خواهيم و هم فرج خود را که مبادا مثل برخي عاقبت کارمان به بيراهه رود.
شروع و ختم دعا با صلوات
اهل بيت (عليهم السلام) دعا که مي خواهند بخوانند با صلوات شروع مي کنند و اين ناظر به روايات متعددي است که بيان مي دارند محال است کسي خداوند متعال را بخواند و پروردگار يک بخش از دعاي او را جواب بدهد و بخشي را اجابت نکند. يکي از دعاهاي مستجاب صلوات است که خود خداوند متعال مي فرمايد: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيمًا؛ خداوند و ملائکه اش بر پيامبر درود مي فرستند و اي کساني که ايمان آورده ايد بر پيامبر صلوات بفرستيد» در دعاهاي اهل بيت (ع) به طور معمول درخواست ها از خداوندمتعال محفوف به دو صلوات است که يک صلوات اوّل و يک صلوات آخر دعا آورده مي شود و ايشان، بين دو صلوات درخواست خود را بيان مي کنند تا دعاها مستجاب شود. در صحيفه سجّاديه به تکرار اين امر واقع شده که از جمله آن دعاي شريف مکارم الاخلاق است.
دعا بعد از صلوات با اين عبارت آغاز مي شود که:
«وَاسْمَعْ دُعائى اِذا دَعَوْتُكَ، وَاْسمَعْ نِدائى اِذا نادَيْتُكَ»؛
خدايا همين که تو را مي خوانم صداي مرا بشنو!» که از اين عبارت پيداست بعضي خدا را مي خوانند امّا صدايشان به خدا نمي رسد و برخي هم صدايشان به خداوند متعال مي رسد امّا خداوند صدا را نمي شناسد و مي فرمايد اين کيست؟! که تا به حال نبوده است؟ برخي از صداها، آشناي درگاه خداوند هستند که با شنيدن صدا جواب داده مي شود. برخي از دعاها را خداوند مي شنود که اگر بشنود اجابت مي کند.
مانع عدم استجابت دعا چيست؟
مانع نشنيدن برخي از دعاها و صداها چيست؟ مانع ما هستيم. اگر دعا از کلّه آدمي بالا رود، رفته است؛ امّا مشکل اين جاست که از آن بالاتر نمي رود. امام سجاد (ع) در دعاي ابوحمزه مي فرمايد: «إنّکَ لاتَحتَجِبُ عن خَلقِکَ؛ خدايا تو از خلقت محجوب نيستي، إلّا أن تَحجُبَهُمُ الاَعمالُ دوُنَکَ؛ اعمال بندگانت آن ها را به حجاب مي اندازد و ارتباطشان را با تو قطع مي کند» که حافظ هم سروده است: "حافظ از ميان برخيز که خود حجاب خودي" او که حجابي ندارد و امام عصر (ارواحنافداه) هم همين طور هستند.
داستان علي بن مهزيار
جناب علي بن مهزيار (رضوان الله) که در اهواز مدفون هستند در نامه اي حضرت جواد (عليه السلام) به ايشان مي فرمايد که من شما را دوست مي دارم و از خداوند سلامتي تو را مي خواهم. ايشان وقتي 19 سفر با پاي پياده در شرايط آن روزگار به سفر حج رفتند تا امام زمان (عج) را ببينند نشد و قهر کردند. ندائي آمد که قهر نکن و بيا. وقتي در سفر بيستم در حج حضور پيدا کرد و از دوستانش جدا شد. روزهاي آخر سفر در حال طواف با سفير امام برخورد کرد که او از جناب علي بن مهزيار سوال کرد پي چه کسي مي گردي؟ گفت: من به دنبال امام محجوب مي گردم . جواب داد که او محجوب نيست، بلکه من و تو هستيم که محجوبيم. ديده ايد که بعضي از بي سوادها شعر مي گويند که يوسف فاطمه از چاه درآ. اي کاش آدم شعر هم که مي گويد معرفت داشته باشد. او در چاه نيست و ما در چاهيم! او براي چه در چاه باشد؟! او براي چه پوشيده باشد که نيست و من وشما هستيم که پوشيده ايم، حتي کسي مثل همسر لوط که در کنار پيامبر خدا بود، به حجاب بود و هيچ استفاده اي از پيامبر خدا نبرد. تقصير حضرت لوط بود يا تقصير خانمش بود؟ پس مي شود که آدم به ظاهر با اماممش باشد امّا با او نباشد که اين هنر ما انسان هاست که مي تواند از صلب پيامبر خدا به دنيا آمده باشد و دردامن او باشد امّا با او نباشد.
«وَاَقْبِلْ عَلىَّ اِذا ناجَيْتُكَ فَقَدْ هَرَبْتُ اِلَيْكَ»؛
خدايا وقتي مناجات تو را مي کنم به من رو کن!»
که در اين دعا نکته زيبايي وجود دارد که بايد به آن توجه کرد: در فراز قبلي گفت که "وَاْسمَعْ نِدائى اِذا نادَيْتُكَ" و اين جا مي فرمايد: "وَ اَقْبِلْ عَلىَّ اِذا ناجَيْتُكَ" توجه داشته باشيد که ندا در حالت بُعد واقع مي شود و نجوا در حالت قُرب؛ که کسي را از دور صدا کني و فرياد بزني؛ ندا بوده امّا نجوا مثل اين است که دهنمان را بگذاريم در گوش کسي و چيزي بگوئيم. ببينيد که امام چقدر با دقّت دعا مي کنند، که اين دعا را اميرالمؤمنين (سلام الله) مي خواندند و بعد از ايشان هم اهل بيت (عليهم السلام) قرائت مي کردند. امام مي فرمايد که خدايا وقتي ندايت مي زنم و تازه وارد شده ام و قاعدتاً دور هستم پس بشنو صدايم را و وقتي با تو نجوا مي کنم به من رو کن.
" فَقَدْ هَرَبْتُ اِلَيْكَ"
خدايا به تو فرار کرده ام.
اين فرار بدين شکل است که از او فرار به سوي او فرار؛ عين دختر بچه اي که اگر اشتباهي کند و مادر نهيبي بزند بچه فرار مي کند امّا لحظه اي بعد آمده و دوباره دامن مادرش را مي چسبد چرا که کسي را غير او ندارد و مي داند که مهربان ترين کس همين مادرش است. درست است که مادرش الان بر سرش فرياد زد، امّا فرار مي کند از او و رو مي کند به او.
«وَ وَقَفْتُ بَيْنَ يَدَيكَ، مُسْتَكيناً لَكَ، مُتَضرِّعاً اِلَيْكَ، راجِياً لِما لَدَيْكَ ثَوابى»؛
خدايا من در برابر تو ايستاده ام و خاک نشين تو هستم و چيزي از خود ندارم، اهل گريه و زاري به سوي توهستم و تنها اميد بسته ام به آن چيزي که تو به من بدهي» خدايا اگر تو ندهي کسي چيزي ندارد که به من بدهد و همه بندگانت مثل خودم هستند. در قرآن فرمود: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ؛ اي مردم همه فقيريد و تنها اوست که بي نياز است»
«وَ تَعْلَمُ ما فى نَفْسى وَ تَخْبُرُ حاجَتى وَ تَعْرِفُ ضَميرى»؛
خدايا تو مي داني که در دل من چيست و چه در دلم مي گذرد و از حاجتم باخبري و نياز نيست که من حاجتم را بگويم و از چيزي که در ذهنم پيچيده شده است خبر داري و نسبت به آن معرفت داري»
«وَلا يَخْفى عَلَيْكَ اَمْرُ مُنْقَلَبى وَ مَثْواىَ»؛
خدايا از کجا آمده ام و کجا مي روم بر تو مخفي نيست» گر چه بر خود ما مخفي است و بسياري از ما نمي دانيم از کجا آمده ايم، کجا مي رويم؟
"چه مي دانيم کجا مي رويم!" عاقبتمان چه مي شود؟ "چه مي دانيم چه مي شود!" «بأيّ أرضٍ تموت؛ کجا مي ميريم؟» چه جوري مي ميريم؟ چه کسي مي داند؟ مگر نبود کسي که 6000 سال عبادت کرد و حضرت علي (عليه السلام) فرمودند معلوم نيست که اين 6000سال از سال هاي دنيايي است يا آخرتي که هر روز آن 000/50 سال است. اين همه سال عبادت کرد و آخرش شيطان شد آن وقت ما با چهارتا عبادت دست و پا شکسته چکار مي کنيم؟
کم بودند کساني که ضد انقلاب بودند و برگشتند؟! کم بودند افرادي که آدم بودند و يهو همه چيز را گذاشتند کنار و در دامن غرب افتادند!
در جنگ صفين حامي امام علي (ع) بود و در کربلا قاتل امام حسين (ع) شد. شمر (لعنه الله) از کساني بود که در لشگر امير مؤمنان بود و در کربلا امام حسين (ع) را به شهادت رساند.
«وَ لايَخْفى عَلَيْكَ اَمْرُ مُنْقَلَبى وَ مَثْواىَ، ما اُريدُ اَنْ اُبْدِئَ بِهِ مِنْ مَنْطِقى واَتَفَوَّهُ بِهِ مِنْ طَلِبَتى، وَ اَرْجُوهُ لِعاقِبَتى»؛
«خدايا امر اول کارم و آخر کارم بر تو مخفي نيست. خدايا تا من اراده کنم و تا حرف بزنم تو مي داني که چه مي خواهم و چه نيّتي دارم» لازم نيست که من بگويم که هستم، مشکلم چيست و کجاست. تو خودت مي داني. خدايا تو خود مي داني که براي عاقبتم چه اميدي به تو بستم»
ادامه دارد....
